Bio-Magic Green Innovation: จากเศษเปลือกไข่และขยะผลไม้ สู่สารบำรุงพืชพร้อมป้องกันแมลงศัตรูพืช

ประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายจากการใช้และนำเข้าสารเคมีกำจัดแมลงในปริมาณสูง ซึ่งนอกจากส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังสะท้อนถึงความต้องการผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงที่มีความปลอดภัยและสอดคล้องกับแนวทางเกษตรกรรมยั่งยืนที่เพิ่มขึ้น ขณะเดียวกัน ภาคปศุสัตว์ ภาคการเกษตร และอุตสาหกรรมอาหารยังมีวัสดุเหลือทิ้งเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะเปลือกไข่ไก่และไข่เป็ด รวมกว่า 8.9 ล้านตัน รวมถึงเปลือกสับปะรดและเปลือกมะละกอรวมกว่า 1.7 แสนตันต่อปี การจัดการวัสดุเหลือทิ้งเหล่านี้ด้วยวิธีการฝังกลบอาจก่อให้เกิดปัญหาต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งการเกิดแก๊สพิษและน้ำเสีย ทีมวิจัยจึงนำแนวคิด Up-Cycling มาประยุกต์ใช้ โดยเปลี่ยนวัสดุเหลือทิ้งที่มีมูลค่าต่ำให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่ม ภายใต้โครงการ “ดีบักส์ ออร์แกนิค พลัส” สารกำจัดแมลงชีวภาพจากเปลือกไข่ ซึ่งได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ 2568
ผศ.วรพจน์ ศตเดชากุล ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์ กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน กล่าวถึงที่มาของโครงการว่า จุดเริ่มต้นมาจากการมองเห็นปัญหาของขยะเปลือกไข่ ก่อนนำองค์ความรู้มาต่อยอดสู่การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สารสกัดชีวภาพจากเปลือกไข่ โดยมีเป้าหมายสำคัญในการนำวัสดุเหลือทิ้งจากภาคการเกษตรและอุตสาหกรรมอาหารกลับมาใช้ประโยชน์ พร้อมพัฒนาเป็นนวัตกรรม “deBugs” ซึ่งมีคุณสมบัติในการป้องกันแมลงศัตรูพืชและเป็นแหล่งธาตุอาหารเสริมสำหรับพืช ภายใต้ชื่อผลิตภัณฑ์ “Nutri plant Dee Wa” เพื่อเป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการลดการพึ่งพาสารเคมีและสนับสนุนแนวทางการเกษตรที่ยั่งยืน

ด้าน ณภาส์ณัฐ อู๋สูงเนิน ภาควิชาสัตวบาล คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสนหัวหน้าโครงการวิจัย กล่าวว่า โครงการได้พัฒนาวิธีการผลิตธาตุอาหารสำหรับพืชที่มีฤทธิ์ในการป้องกันแมลงศัตรูพืช โดยใช้เปลือกไข่ร่วมกับวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรและอาหาร ผ่านกระบวนการผลิตที่มุ่งเน้นการไม่สร้างของเสีย หรือ Zero Waste Process โดยพัฒนาผลิตภัณฑ์ทั้งในระดับห้องปฏิบัติการ (Lab-scale) และเตรียมความพร้อมสำหรับการผลิตเชิงพาณิชย์ (Ready to Commercial-scale)

ผลจากการพัฒนาทำให้ได้ผลิตภัณฑ์สารสกัดชีวภาพจากเปลือกไข่ ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชควบคู่กับการป้องกันแมลงศัตรูพืช นอกจากนี้ โครงการยังได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ปุ๋ยหมักมูลสัตว์ผสมเปลือกไข่ โดยผลการทดสอบทุกพารามิเตอร์เป็นไปตามมาตรฐานของกรมวิชาการเกษตร และสามารถนำไปผลิตเพื่อการขึ้นทะเบียนปุ๋ยอินทรีย์ได้

ผลการทดสอบประสิทธิภาพต่อแมลงศัตรูพืช โครงการได้ศึกษาประสิทธิภาพของสารสกัดชีวภาพจากเปลือกไข่ในการป้องกันแมลงศัตรูพืช โดยทดสอบกับ หนอนกระทู้หอมในระดับห้องปฏิบัติการ ผลการทดลองพบว่า การใช้ผลิตภัณฑ์ “Nutriplant Dee Wa” สารละลาย D1 ที่ความเข้มข้น 10, 20, 60, 100 และ 200 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร สามารถใช้ในการเป็นสารฆ่าหนอนกระทู้หอมวัยที่ 3 ได้ โดยอัตราการตายของหนอนกระทู้หอมสูงที่สุดอยู่ที่ 100% ภายใน 72 ชั่วโมง เมื่อใช้ “Nutriplant Dee Wa” สารละลาย D1 ในอัตรา 60 ซีซีต่อน้ำ 20 ลิตร ซึ่งให้ผลสูงกว่าการใช้ Bacillus thuringiensis ในอัตรา 80 ซีซีต่อน้ำ 20 ลิตร
กลไกการออกฤทธิ์ต่อแมลงศัตรูพืช จากการศึกษากลไกการออกฤทธิ์ พบว่าสารสกัดชีวภาพจากเปลือกไข่ “Nutriplant Dee Wa” สารละลาย D ส่งผลต่อโครงสร้างภายนอกของหนอน โดยพบลักษณะผนังลำตัวไหม้เป็นสีดำ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการทำลายโครงสร้างภายนอก หรือ structural disruption กลไกดังกล่าวอาจเกิดจากเอนไซม์โปรตีเอส เช่น bromelain และ papain ซึ่งมีความสามารถในการย่อยสลายโปรตีนโครงสร้าง (structural proteins) ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของผนังลำตัวหรือ cuticle ของแมลง หลังจากนั้นพบการขับของเหลวใสและของเหลวข้นออกจากร่างกาย ซึ่งเกี่ยวข้องกับการรบกวนสมดุลทางกายภาพและเคมี หรือ physicochemical imbalance ขณะเดียวกัน แคลเซียมจากเปลือกไข่อาจมีบทบาทในการรบกวนสมดุลของโครงสร้างภายนอกของแมลง โดยสามารถทำให้เกิดการสูญเสียน้ำ หรือ desiccation และเพิ่มความเปราะบางของ cuticle ส่งผลให้แมลงศัตรูพืชมีความไวต่อการถูกทำลายมากขึ้น นอกจากนี้ แคลเซียมยังอาจทำหน้าที่เป็นตัวเสริมฤทธิ์ หรือ synergistic agent ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของสารออกฤทธิ์อื่นภายในระบบ
อีกกลไกหนึ่งที่พบคือ หนอนมีการหายใจช้าลง ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการยับยั้งกระบวนการชีวเคมีภายใน หรือ metabolic disruption โดยอาจเกิดจากกลไกของซัลเฟอร์ที่เข้าไปรบกวนกระบวนการถ่ายทอดอิเล็กตรอน (electron transport) ในกระบวนการหายใจ ส่งผลให้แมลงขาดพลังงาน รวมถึงอาจส่งผลต่อโปรตีนและเอนไซม์ภายในเซลล์  นอกจากการทดสอบประสิทธิภาพในระดับห้องปฏิบัติการแล้ว โครงการยังได้ศึกษาผลของผลิตภัณฑ์ต่อการเจริญเติบโตของพืชและแมลงศัตรูพืชในระดับภาคสนาม โดยดำเนินการที่ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ซึ่งมีพืชที่ใช้ศึกษา ได้แก่ ผักสลัดฟินเลย์ มะเขือเทศเชอรี่ผลสีเหลือง และมะม่วงน้ำดอกไม้ นอกจากนี้ ยังมีการทดสอบในแปลงของเกษตรกรในจังหวัดอ่างทอง โดยศึกษากับมะม่วงน้ำดอกไม้ และในพื้นที่ตำบลวังน้ำเขียว อำเภอกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม ซึ่งศึกษากับกระเจี๊ยบเขียวและถั่วฝักยาว ของ คุณนันทา แซ่ลิ้ม เจ้าของฟาร์มแม่ปลูกลูกขาย

สำหรับการทดสอบในแปลงเกษตรกร มีการติดตามผลการใช้สารสกัดชีวภาพจากเปลือกไข่กับพืชหลายชนิด เช่น กระเจี๊ยบเขียว ถั่วฝักยาว ผักสลัด และเคล โดยพิจารณาทั้งด้านการเจริญเติบโต ผลผลิต การป้องกันแมลงศัตรูพืช ความปลอดภัยในการใช้งาน ตลอดจนความประทับใจจากการใช้ผลิตภัณฑ์ของเกษตรกร อีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญของโครงการ คือการนำองค์ความรู้จากงานวิจัยไปใช้ประโยชน์จริง โดยโครงการได้ดำเนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีให้แก่ กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกผักปลอดสารพิษ ตำบลวังน้ำเขียว เพื่อให้เกษตรกรสามารถนำองค์ความรู้และกระบวนการผลิตไปประยุกต์ใช้และผลิตผลิตภัณฑ์สำหรับใช้งานได้ด้วยตนเอง
Bio-Magic Green Innovation จึงสะท้อนแนวคิดการนำวัสดุเหลือทิ้งจากเปลือกไข่และผลผลิตทางการเกษตรกลับมาใช้ประโยชน์ผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนา ตั้งแต่การแปรรูปขยะให้เป็นสารสกัดชีวภาพ การพัฒนาธาตุอาหารสำหรับพืช การศึกษาประสิทธิภาพต่อแมลงศัตรูพืช ไปจนถึงการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เกษตรกร นับเป็นแนวทางที่เชื่อมโยงการจัดการวัสดุเหลือทิ้ง การลดของเสีย และการพัฒนานวัตกรรมเพื่อการเกษตรเข้าด้วยกัน ภายใต้แนวคิด Up-Cycling และ Zero Waste Process อย่างเป็นรูปธรรม

ผลงานวิจัยโดย :
ณภาส์ณัฐ อู๋สูงเนิน ภาควิชาสัตวบาล คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน โทร.09-5642-9916
ผศ.วรพจน์ ศตเดชากุล ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์ กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
ณภาส์ณัฐ  อู๋สูงเนิน

คลิปผลงานวิจัย — >

✍ ผลิตสื่อโดย ฝ่ายเผยแพร่งานวิจัย
🌟 แนะนำ/ติชม https://forms.gle/e3MzPqrb2V9QE9Tp6