นวัตกรรมอาหารเปลี่ยนเพศปลานิลแบบไมโครเอนแคปซูเลต

September 7, 2026September 3, 2026 Vanida 115 Views Encapsulation, ปลานิล, ลูกปลา, อาหารสัตว์น้ำ, ฮอร์โมน, เพศผู้ล้วน, เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

ปลานิลเพศผู้เป็นที่ต้องการของเกษตรกรมากกว่าปลาเพศเมีย เนื่องจากเจริญเติบโตเร็ว มีขนาดใหญ่กว่า และไม่เสียพลังงานไปกับการสืบพันธุ์ ทำให้ได้ผลผลิตสูงกว่า ปัจจุบันการผลิตปลานิลเพศผู้ส่วนใหญ่ใช้ฮอร์โมน 17α-methyltestosterone (MT) ผสมในอาหาร ซึ่งต้องใช้ในปริมาณค่อนข้างสูง (ประมาณ 60 มิลลิกรัมต่ออาหาร 1 กิโลกรัม) และต้องให้อาหารต่อเนื่อง 21–28 วัน ส่งผลให้ต้นทุนสูงและมีข้อจำกัดในการควบคุมคุณภาพ คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จึงพัฒนา Hormonal Complex-Microencapsulated หรืออาหารสูตรไมโครเอนแคปซูเลต ที่ห่อหุ้มฮอร์โมนไว้ในอนุภาคขนาดเล็ก ช่วยให้ฮอร์โมนไม่สูญเสียในน้ำ และถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายปลาได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ข้อดีและจุดเด่นของอาหารไมโครเอนแคปซูเลท นอกจากมีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วนเหมาะสม
– เปลือกแคปซูล (Shell material) ช่วยป้องกันสารสาคัญและสารอาหารไม่ให้สูญเสียหรือเจือจางลงในน้าเหมาะสาหรับลูกปลา
– ระบบนาส่งช่วยควบคุมการปลดปล่อย (Controlled release) สารออกฤทธิ์สาคัญ ที่มีขนาดอนุภาคเล็กระดับไมครอน(Core material) สู่เป้าหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
– ช่วยลดมลพิษในน้ำจากกลไกการเพิ่มความเสถียร (Improved processing stability) ของสารอาหารและสารออกฤทธิ์ด้วยเทคนิค Integrated Coacervation แบบสามขั้นตอน ด้วย Emulsion solvent evaporation,Liposomal encapsulation และ Hot-melt extrusion : นอกจากจะไม่ทำให้น้ำขุ่นเสียเร็วเหมือนอาหารผงทั่วไปยังสามารถบรรจุฮอร์โมน (เช่น การแปลงเพศปลานิล) หรือ สารสาคัญต่างๆ เช่น สารเร่งสีเร่งโต ทำให้ปลาได้รับสารอาหาร สารออกฤทธิ์ หรือยากลุ่มที่สามารถละลายได้ในไขมัน (Fat-soluble material) ได้ในปริมาณที่แม่นยา ใช้ควบคุมเพศหรือบำรุงเฉพาะทางได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ซึ่งเทคโนโลยี Encapsulation หรือการห่อหุ้มสารสำคัญ เป็นนวัตกรรมที่นำมาประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยเฉพาะการผลิตลูกปลานิลเพศผู้ล้วน ซึ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการนำส่งฮอร์โมน และสารออกฤทธิ์ต่างๆ ไปยังสัตว์น้ำได้อย่างตรงเป้าหมาย ลดการสูญเสียสารสำคัญลงสู่แหล่งน้ำ และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม จากผลการวิจัยพบว่าสามารถลดระยะเวลาการแปลงเพศปลานิลจาก 21–30 วัน เหลือเพียง 15 วัน พร้อมลดปริมาณฮอร์โมนที่ใช้จาก 60 มิลลิกรัม เหลือประมาณ 16 มิลลิกรัม ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตลดลงและการจัดการฟาร์มมีประสิทธิภาพมากขึ้น นอกจากนี้ เทคโนโลยีดังกล่าวยังสามารถประยุกต์ใช้ในการนำส่งวิตามิน แร่ธาตุ วัคซีน สารสกัดชีวภาพ หรือสารอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อกลุ่มอาหารสัตว์น้ำในทุกช่วงวัยได้อีกด้วย จึงนับเป็นนวัตกรรมสำคัญที่ช่วยยกระดับการผลิตสัตว์น้ำให้มีประสิทธิภาพ ปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น