การพัฒนาสีย้อมและสารตกแต่งสำเร็จสำหรับสิ่งทอด้วยสารสกัดจากกากกาแฟ

ในแต่ละวัน ร้านกาแฟ โรงงานผลิตกาแฟ และผู้บริโภคทั่วโลกสร้าง “กากกาแฟ” จำนวนมหาศาลหลังการชงกาแฟเสร็จสิ้น ซึ่งโดยทั่วไปมักถูกกำจัดเป็นของเสีย แม้ว่ากากกาแฟจะยังคงอุดมไปด้วยสารสำคัญหลายชนิดที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ต่อได้ การเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือทิ้งชนิดนี้จึงเป็นอีกแนวทางสำคัญในการลดปัญหาขยะอาหารและส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ได้เล็งเห็นศักยภาพของกากกาแฟและพัฒนางานวิจัยการสกัด “สีธรรมชาติ” และ “น้ำมันกาแฟ” จากกากกาแฟเหลือทิ้ง เพื่อต่อยอดสู่การใช้งานในอุตสาหกรรมสิ่งทอและผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง โดยมุ่งเน้นการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรที่เคยถูกมองว่าไร้ค่าให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ผลงานวิจัยพบว่า สารสีที่สกัดได้จากกากกาแฟสามารถนำมาใช้เป็นสีย้อมธรรมชาติสำหรับสิ่งทอได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการย้อมผ้าไหม ซึ่งสามารถดูดซับสีได้ดี ให้เฉดสีน้ำตาลธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์ นอกจากนี้ยังสามารถนำไปใช้กับผ้าฝ้ายและผ้าไนลอนได้อีกด้วย การใช้แทนนินเป็นสารช่วยย้อมยังช่วยเพิ่มความเข้มของสีและประสิทธิภาพในการยึดเกาะของสีบนเส้นใยผ้าได้ดียิ่งขึ้น นอกจากคุณสมบัติด้านสีแล้ว สารสกัดจากกากกาแฟยังมีคุณสมบัติพิเศษที่ช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์สิ่งทอ โดยผ้าที่ผ่านการย้อมด้วยสีจากกากกาแฟสามารถแสดงคุณสมบัติในการต้านเชื้อแบคทีเรียชนิด Staphylococcus aureus และมีความสามารถในการป้องกันรังสีอัลตราไวโอเลต (UV) ได้ในระดับที่ดี จึงตอบโจทย์แนวโน้มของผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

อีกหนึ่งผลิตภัณฑ์สำคัญที่ได้จากกากกาแฟคือน้ำมันกาแฟ ซึ่งยังคงหลงเหลืออยู่ในกากกาแฟหลังการชง โดยน้ำมันดังกล่าวสามารถนำมาสกัดและพัฒนาเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้ เนื่องจากมีองค์ประกอบของกรดไขมันที่มีคุณค่า รวมถึงสารให้กลิ่นหอมตามธรรมชาติของกาแฟ เช่น กลิ่นคาราเมล มอลต์ และเนย ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่น่าสนใจสำหรับการนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงในอนาคต  นักวิจัยยังได้นำน้ำมันกาแฟมาพัฒนาในรูปแบบไมโครแคปซูลสำหรับใช้เป็นสารตกแต่งสำเร็จในอุตสาหกรรมสิ่งทอ ช่วยเพิ่มคุณสมบัติด้านการต้านเชื้อแบคทีเรียให้กับเนื้อผ้า และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์สิ่งทอเชิงฟังก์ชัน (Functional Textile) ซึ่งกำลังเป็นที่ต้องการของตลาดโลก  ความสำเร็จของงานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นว่า “กากกาแฟ” ไม่ได้เป็นเพียงของเสียจากการบริโภค แต่ยังเป็นแหล่งวัตถุดิบที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีมูลค่า ทั้งในรูปแบบสีย้อมธรรมชาติ น้ำมันกาแฟ และวัสดุสำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอ ช่วยลดปริมาณขยะอาหาร เพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจ และสนับสนุนการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าตามแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน นวัตกรรมการสกัดสีและน้ำมันจากกากกาแฟจึงเป็นอีกตัวอย่างของการเปลี่ยน “ของเหลือทิ้ง” ให้กลายเป็น “ทรัพยากรแห่งอนาคต” ที่สามารถสร้างทั้งมูลค่าทางเศรษฐกิจและคุณประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน

ผลงานวิจัยโดย :
รศ.ดร.จันทร์ทิพย์ เศรษฐยานนท์ และคณะ
ภาควิชาวิทยาการสิ่งทอ คณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โทร. 0-2562-5064

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก
รศ.ดร.จันทร์ทิพย์ เศรษฐยานนท์

✍ ผลิตสื่อโดย ฝ่ายเผยแพร่งานวิจัย
🌟 แนะนำ/ติชม https://forms.gle/e3MzPqrb2V9QE9Tp6