นวัตพันธุ์ข้าวสี : จุดเปลี่ยนในอาหารโภชนาการ
นักวิจัยไทยร่วมกับอีก 10 ประเทศประสบความสำเร็จในการถอดรหัสจีโนมข้าวในโครงการ ถอดรหัสจีโนมข้าวนานาชาติ (IRGSP) เมื่อปี พ.ศ. 2544 เหตุการณ์สำคัญนี้ นำไปสู่ ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว (มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์) และทีมวิจัยนวัตกรรมด้านเทคโนโลยี ชีวภาพพืชและการเกษตรแบบแม่นยำ (สวทช.)คณะผู้วิจัยที่ทุ่มเทความพยายามอย่าง ต่อเนื่องในการค้นหา QTLs/Genes สำคัญๆ ในข้าวมากกว่า 20 QTLs/Genes มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543 จนถึงปัจจุบันหนึ่งในความสำเร็จที่โดดเด่นคือ การค้นพบยีนความหอมเป็นครั้งแรกของโลก ในปี 2547 นำไปสู่การพัฒนาพันธุ์ข้าว อย่างแม่นยำโดยใช้ Marker-aided Gene Pyramiding (MAP) นอกจากนี้ทีมวิจัยยังได้ ก่อกำเนิดประชากรข้าวสีพันธุ์กลายขนาดใหญ่ที่มีอายุกว่า 10 ปี เพื่อการค้นหาหน้าที่ของยีน ที่สำคัญ และนำไปสู่การค้นพบสายพันธุ์ข้าวสีที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจในระดับโลกอีกกว่า 30 สายพันธุ์ เช่น ข้าวหอมมาลัยแมน ข้าวธาตุเหล็กสูงและทนธาตุเหล็กเป็นพิษ (MuFRO1) ข้าวใช้น้อย (Water Saving Rice) ทนดินเค็ม ทนอากาศร้อน ข้าวเหนียว Redberry โดยเฉพาะข้าวไรซ์เบอรี่ (Riceberry) และข้าวสรรพสี (Rainbow Rice) ที่จะเป็นจุดเปลี่ยนในอาหารโภชนาการและ Soft Power ของการท่องเที่ยวเชิงเกษตร
การปรับปรุงพันธุ์ข้าวโภชนาการสูง ได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2547-2554 จนเป็นที่มาของการค้นพบข้าวไรซ์เบอร์รี่ ที่เป็นข้าวเจ้าสีม่วงเข้มปลูกได้ทั้งปี ที่มีศักยภาพของผลผลิตสูง ต้านทานโรคใบไหม้ เมล็ดเรียวยาว ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง และมีคุณค่าทางโภชนาการโดยรวมดีเด่น ปัจจุบันคณะนักวิจัยได้ทำการ ปรับปรุงพันธุ์ข้าวไรซ์เบอร์รี่ให้ทนทานต่อโรค-แมลงและสภาพแวดล้อมจำกัด โดยที่ยังคงรักษาคุณสมบัติทางโภชนาการที่ดีของข้าวไรซ์เบอร์รี่เอาไว้ เพื่อให้ข้าวไรซ์เบอร์รี่พันธุ์ใหม่สามารถปรับตัวเข้ากับทุกสภาพการปลูก และรองรับการผลิตข้าวใน ระบบเกษตรอินทรีย์ จนได้พันธุ์ข้าว ไรซ์เบอร์รี่+2 ไรซ์เบอร์รี่+3 และไรซ์เบอร์รี่+6 ในปัจจุบัน นอกจากนี้การค้นพบข้าวเจ้าหอมนิลพันธุ์กลายใบขาว จนนำไปเข้าคู่ผสมกับข้าวก่ำหอมนิล จนได้ข้าวสรรพสี (Rainbow Rice) ที่อุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการสูง ทั้งต้นและเมล็ด นำไปสู่การผลิตใบข้าวในปริมาณมาก นี่คือจุดเปลี่ยนให้มีการใช้ใบข้าวและเมล็ดข้าวสีเป็นอาหารและนวัตภัณฑ์เชิงหน้าที่ (Functional Food and Ingredients)ที่ผลิตง่ายและมีศักยภาพด้านความมั่นคงทางอาหาร และโภชนาการทุกระดับตั้งแต่เกษตรกร ชุมชน ประชากร และมนุษย์โลก
นวัตภัณฑ์นับเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญของการบูรณาการระหว่างนักปรับปรุงพันธุ์ (ม.เกษตรศาสตร์) กับแพทย์และนักโภชนาการ (ม.มหิดล) ที่พบไม่มากนัก
ติดต่อสอบถามเพิ่มเติม
ดร.ศิริพัฒน์ เรืองพยัคฆ์
ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
E-mail: phatsterster@gmail.com
