การผลิตสารสำคัญจากเห็ดกระถินพิมาน

“เห็ดกระถินพิมาน” หรือ “เห็ดเกือกม้า” มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Fomes rimosus (Berk.) Cooke. อยู่ในสกุล Phellinus เป็นไม้ยืนต้น สูงประมาณ 8-10 เมตร มักขึ้นตามป่าละเมาะ หรือป่าเบญจพรรณ ที่แห้งแล้ง ชอบงอกขึ้นตามต้นไม้ พบมากที่สุดบนต้นกระถินพิมาน ในประเทศไทยพบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ในปัจจุบันเห็ดกระถินพิมานยังไม่สามารถเพาะเลี้ยงให้ได้สารสำคัญในปริมาณมากเหมือนเห็ดที่เกิดในธรรมชาติทีมนักวิจัยจึงมีการศึกษาค้นคว้าเพื่อหาวิธีเเพาะเลี้ยงให้ได้สารสำคัญในปริมาณมากพอสำหรับใช้ในทางการแพทย์ เพื่อสามารถรักษาโรคได้ตรงจุดมากยิ่งขึ้น อีกทั้งเป็นพื้นฐานในการพัฒนายาทางเภสัชกรรมอีกด้วย สรรพคุณ

  • ยับยั้งมะเร็งปอด มะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งตับ มะเร็งลำไส้ มะเร็งผิวหนัง และลดการอักเสบของมะเร็งเต้านม
  • รักษาโรคเริม งูสวัด ไฟลามทุ่ง แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ แก้พิษฝีในหู

คณะกรรมการพิจารณาบัญชียาแผนไทยได้บรรจุ “เห็ดกระถินพิมาน” เป็นสมุนไพรในบัญชียาแผนไทย ปี พ.ศ. 2553 โดยอ้างอิงชื่อ นิยาม สัณฐาน ตำรับ และสรรพคุณจากตำรับยาโบราณหลายฉบับ ปัจจุบันมีการซื้อขายกันระหว่างประเทศมูลค่าสูงถึงกิโลกรัมละ 1-3 ล้านบาท

การนำไปใช้ประโยชน์

  1. ได้แนวทางพัฒนาสูตรอาหารและวิธีการเพาะเลี้ยงที่เหมาะสมในการผลิตเชิงปริมาณ
  2. พบเชื้อเห็ด Phellinus sp. ในประเทศไทยที่มี
    สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพหลายกลุ่ม
  3. สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านเชื้อแบคทีเรียและเซลล์มะเร็งหลายชนิด
  4. แนวทางการศึกษาทางด้านเภสัชศาสตร์
  5. การเล็งเห็นความสำคัญของเห็ดสกุลนี้ต่อการลดจำนวนลง และการคุ้มครองการใช้ประโยชน์
  6. กฎหมายคุ้มครองในการเก็บปริมาณมากเพื่อการค้าออกต่างประเทศ

เห็ดชนิดนี้ในบ้านเรามีหลากหลายสายพันธุ์ การเก็บตัวอย่างมากกว่า 30 ชนิด จากภาคเหนือ ตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันตก และตะวันออก พบว่า สายพันธุ์เชื้อเห็ด Phellinus sp. มีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพในการต้านเชื้อแบคทีเรียมากที่สุด เมื่อนำไปทดสอบกับเนื้อเยื่อเซลล์มะเร็งหลายชนิด สามารถหยุดการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งได้ดีกว่าการใช้คีโมรักษา โดยไม่มีผลข้างเคียงเหมือนคีโม แม้การทดลองในห้องแล็บ ในสัตว์ทดลอง ในเซลล์ของผู้ป่วยโรคมะเร็งหลายชนิด จะพบว่า เห็ดกระถินพิมานมีสรรพคุณยับยั้งเซลล์มะเร็งได้ก็ตาม…แต่การจะนำเห็ดชนิดนี้มาใช้รักษาโรคมะเร็ง พีรดนย์ บอกว่า ไม่ใช่เรื่องง่ายพราะเห็ดชนิดนี้ยังไม่มีใครสามารถที่จะเพาะเลี้ยงเห็ดกระถินพิมานให้ได้สารสำคัญในปริมาณมากเหมือนเห็ดที่เกิดในธรรมชาติได้

ติดต่อข้อมูลเพิ่มเติม
ดร.อาร์ม อันอาตม์งาม และคณะผู้วิจัย
สายวิชาวิทยาศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
โทร. 034-281105-6 E-mail: faasarmu@ku.ac.th

ผู้เรียบเรียง
น.ส.ทิสยา ทิศเสถียร
ฝ่ายเผยแพร่งานวิจัย สถาบันวิจัยและพัฒนาแห่ง มก.
E-mail: rdityt@ku.ac.th