ทางเลือกใหม่เพื่อกระตุ้นการออกดอกนอกฤดูในมะม่วง

       มะม่วง เป็นไม้ผลเศรษฐกิจที่ปลูกกันแพร่หลาย ทั้งแบบเป็นธุรกิจสวนขนาดใหญ่ และปลูกไว้บริโภคเองตามบ้านเรือน  มีมากกว่า 300 สายพันธุ์ หลากหลายรสชาติให้เลือกรับประทานได้ทั้งแบบดิบและสุก  ราคาจะผันแปรตามพันธุ์และฤดูกาล ช่วงฤดูมะม่วงที่ผลผลิตออกมามาก เกษตรกรก็ขายไม่ได้ราคา  จึงมีความพยายามพัฒนาวิธีการผลิตมะม่วงนอกฤดูกันมากขึ้น 

     การผลิตมะม่วงนอกฤดูในประเทศไทยปัจจุบัน มีการใช้สารพาโคลบิวทราโซล (paclobutrazol) เพื่อกระตุ้นให้ออกดอกเร็วขึ้นได้อย่างเป็นที่น่าพอใจ พาโคลบิวทราโซลเป็นสารในกลุ่มสารชะลอการเจริญเติบโตของพืชที่มีคุณสมบัติในการยับยั้งการสร้างฮอร์โมนจิบเบอเรลลิน(gibberellins)ภายในต้นมะม่วงให้ลดลงจนถึงขั้นสร้างตาดอกเกิดขึ้นแทน  แต่ถ้าใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน สารนี้จะคงสภาพอยู่ในต้นพืชและตกค้างอยู่ในดินได้เป็นระยะเวลาหลายปี ระบบรากพืชจะชะงักการเจริญเติบโต รวมทั้งไม่มีการเจริญเติบโตทางกิ่งใบ ทำให้ลำต้นแคระแกน และไม่มีการออกดอกในที่สุด  การตกค้างระยะยาวของสารจะก่อปัญหากับการปลูกพืชซึ่งอาจจะเกิดผลเสียมากกว่าผลดีในระยะยาว

         รศ.ดร.คณพล  จุฑามณี และรศ.ดร.ประศาสตร์  เกื้อมณี ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ทำการศึกษาเปรียบเทียบการใช้สารยูนิโคนาโซล ทดแทนการใช้สารพาโคลบิวทราโซลในการกระตุ้นการออกดอกนอกฤดูของมะม่วง ศึกษาความเข้มข้น และวิธีการให้สารยูนิโคนาโซล ต่อการเจริญเติบโตและการออกดอกของมะม่วงทางดินเปรียบเทียบการให้สารทางใบ รวมทั้งศึกษาการเปลี่ยนแปลงลักษณะทางกายวิภาคของตายอด และผลต่อปริมาณฮอร์โมนจิบเบอเรลลินในช่วงการเจริญเติบโตทางกิ่ง ใบ และการออกดอกของมะม่วงพันธุ์มหาชนก

      ภาพแสดง ลักษณะตา (bud) ที่พัฒนาไปเป็นใบและดอกของมะม่วงพันธุ์มหาชนก

ลักษณะของโครงสร้างภายนอกของตาใบ ของต้นที่ไม่ได้ให้สาร อายุ 45 วัน	ลักษณะกายวิภาคของตาใบ อายุ 45 วัน

ลักษณะของโครงสร้างภายนอกของตาดอกของต้นที่รับสารยูนิโคนาโซลทางดิน อายุ 45 วัน	ลักษณะกายวิภาคของตาดอก อายุ 45 วัน

        ผลการทดลองพบว่า  มะม่วงที่ออกดอกเร็วที่สุด คือต้นที่ได้รับสารยูนิโคนาโซลทางดิน โดยใช้ในปริมาณที่น้อยกว่าการใช้สารพาโคบิวทราโซล  ถึง  4 เท่า สามารถทำให้มะม่วงออกดอกได้เร็วขึ้น โดยผลการศึกษาลักษณะทางกายวิภาคของตายอดมะม่วง พบว่า สามารถกระตุ้นให้เกิดการสร้างตาดอกในมะม่วงมหาชนกได้ในเวลา 45 วัน  และมีเปอร์เซ็นต์การออกดอกมากกว่าการใช้สารพาโคบิวทราโซลทางดิน  โดยวิธีการให้สารยูนิโคนาโซลทางดินมีประสิทธิภาพในการกระตุ้นการออกดอกของมะม่วงได้ดีกว่าคือมีเปอร์เซ็นการออกดอกที่เร็วกว่า และมากกว่าการให้สารยูนิโคนาโซลทางใบ

    ยูนิโคนาโซล (Uniconazole) จัดเป็นสารชลอการเจริญเติบโตของพืชอีกชนิดหนึ่ง ที่มีคุณสมบัติยับยั้งการสังเคราะห์จิบเบอเรลลิน และสามารถชะลอการเจริญเติบโตของพืชได้เป็นอย่างดี สารนี้จึงสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตด้านกิ่งและใบ และจะพัฒนาการเกิดตาดอกแทน จึงสามารถกระตุ้นการออกดอกและผลของมะม่วงที่มีคุณภาพ  ซึ่งน่าจะเป็นทางเลือกที่ดีอีกทางหนึ่งให้แก่เกษตรกรที่จะสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการเพิ่มผลผลิตมะม่วงนอกฤดูได้ โดยการใช้ในปริมาณและความเข้มข้นที่น้อยกว่าการใช้พาโคลบิวทราโซลที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน รวมทั้งลดการทำลายระบบนิเวศ และปริมาณสารตกค้างระยะยาวด้วย

	ที่มา :  โครงการวิจัยทุนอุดหนุนวิจัย มก. สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อ รศ.ดร.คณพล  จุฑามณี  ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์    เรื่องโดย   : วันเพ็ญ rdiwan@ku.ac.th ฝ่ายเผยแพร่งานวิจัย สวพ.มก. โทร. 02-561 1474